Que soi madur
Guilhem
Que soi madur (Rafèl Lamanhèra) (inedit ~ 1945) (Doasit 1887 – Erm 1951)
Qu’èra, un còp en Shalòssa, au país de Mugron…
Un vielhòt arrenvèrs (tostemps maucontent, tot que’u va de travèrs), ariçat (de maishanta umor ; com lo peu pientat a l’arrenvèrs) com un bronc (nod dens la husta),
Blanc, roi o pigalhat, gorrupant (horrupant) la botelha
Mantun banh qu’avè pres, mes tostemps dab lo mélher.
De partir tà l’aut monde eth que n’èra anujat,
E, pr’un vèspe (vrèspe, arron mijorn) d’estiu que ditz au son gojat :
― « Que soi madur, garçon ; adaise que’m pòts créder ! »
― « Vos ? Tenhèr (tendre. Qu’es sovent emplegat per l’autor dab lo sens de vitèc, vigorós, per estar emplegar ací dens l’expression tota hèita « tenhèr com l’arrós ») com l’arrós ! Lo papet (que cau compréner acíu lo decan, lo mei vielh, don lo mei tilhut) de Laureda !… »
― « Garçon, que soi madur ! Ne soi pas mei vitau
E la mort, ― òc, la mort, ― que’m tusteja au portau. »
« Anem, pair, caratz-ve ! Qu’ètz tilhut com un casse,
Qu’avetz l’erbèr (guiba, guibèr, gabèr, guisèr, estomac) solide e, shens plec, la carcassa… »
― « Dèisha’m estar ! Madur que soi ;
Se n’es vertat, morir que voi ! »
Atau lo Capderon tot jorn que shapitrava (sarmonar, pleitejar),
E, per dehens, au hilh que balhava la frèbe.
― « Pim, pam (Vam ! qu’es decidit !), qu’ac saberam, s’es madur com ac ditz ! »
Un matin, que se’u tròba arrident, tot hardit :
― « E donc, pair, vam anar cuélher, au casau, duas peras,
Bròjas que son, e jumpaderas (maduras, bonas tà estar jumpadas tà las har càder). »
Mes, lo pair que vadó com lo temps empriglat,
E que’u respon, hastiau (desagradiu) com jamei, dab esclat :
― « Tè, hòu, que soi madur ! Qu’èi la mosca canhèra (mosca qui se’n va suu bestiar malaut, just mort) ! »
― « Mes non, paiòt, mes non ! Deishatz vòsta planhèra… »
E, preu braç que se’u menha (miar ; menar)… qu’avisa un vielh perèr,
Haut shens n’estar, broncut (qui a broncs, on s’i pòt pojar aisidament), a l’envèrs (lo penent. L’auta part d’un tarrèr) d’un tarrèr.
― « Que vatz montar, ce’u ditz, e segotir dab fòrça,
N’àgitz pas paur ! N’atz pas a crànher de’vs còthtòrcer (se tòrcer lo còth).
Jo que serèi devath entà’c tot arparar (gahar a la volada). »
E lo vielh que feneish, com pòt, de s’aporar (s’aporicar, hicà’s sus ua hautor com hèn las poras, las garias).
― « Aquò qu’es plan, paiòt ; amassatz las mei hautas,
E puish, arrapiatz-ve ; vau har càder las autas. »
― « Dèisha aquò, gran pendart ! Que’m vas esclapotir ! »
― Ajuda, senta Verge ! Ajuda ! o que destorni ! »
E l’aut, a segotir de s’i gahar mei hòrt…
Tot que cadó… Lo frut, que’u portàn a Monthòrt ;
Tot, sonque Capderon agripat com l’agèra (gèira, irilha),
Mes, blanc com un plat d’aiga e pres de la varièra (verdigòu).
― « Anem ! pair, que sufeish. Decendetz-me deu nid !
Que vei n’ètz pas madur, com jo v’ac aví dit.
Atendetz de n’estar shens har tant de piulèra (gemicada, crit o brut planhiu),
E deishatz lo bon Diu sonar l’esquirolèra. »
Rafèl Lamanhèra