Lo vielh Milharís, un conte deu climat

pastor

Guilhem

Quauques contes que son tradicionaus en Gasconha. La legenda de Milharís qu’ei de bon conéisher pr’amor que parla deus temps cauts, abans l’en·hrediment dens los Pirenèus 1000 ans abans JC. Ad aquera epòca, las gents que vivèvan a mes de 2000 m d’altitud, pr’amor de la calorassa dens las vaths.  

Milharís

Un patriarca, vielh de “mei de dus mille ans”, qu’es a l’origina d’un navèth òrdi, après la purmèra aparicion de la neu. Que s’ageish deu Milharís, qui’s neuriva los ligòts sus la montanha d’Arríser, un deus penents deu Pic deu Mijorn de Bigòrra.
Quan la purmèra neu e’s hiquè de càder, digun ne coneishè la natura d’aqueth fenomèn… Lo vielh Milharís que’s demandè au hilh ainat de’n har ua bola e de la getar de cap au haut de la montanha. Au contra, lo gojat que lancè la neu de cap a la vath. Pr’amor d’aquò, desempuish, que nèva cada sason dinc a dens lo país a baish.
Lo Milharís qu’enviè cercar duas vacas negras e que’s demandè au son clan de’s hicar en camins en las seguint dinc a que s’arrestèssin, designant atau l’endret on la soa familha e’s poderé establir. Las vacas qu’arribèn au ras d’un cot d’èrba qui apareishè au miei de la nèu : qu’èran las aigas caudas de Banhèras, qui hasón atau mei tard la fortuna de la vath.
Tostemps d’après la legenda, entertienuda en Bigòrra, lo còs deu vielh Milharís qu’estó enterrat sus la ganga, entre las vaths de Lespona e de l’Ossoet. Aquí, de long d’un camin brostèr, ua crotz hèra primitiva, “la crotz de Beliu”, que mercaré la soa hòssa. D’un costat d’aquera pèira, e a l’opausat d’un Crist gròssament escultat, qu’apareish la cara ronda d’ua anciana divinitat. Bilhèu Abelhon, lo diu deu só qui figura sus hèra d’autas pèiras quilhadas e auts autars epigrafics hicats au jorn en Comenge?
Lo Milharís qu’a inspirat lo romantic Cordièr qui a escrivut atau la fin deu pastor: “Lo vielh aulhèr e vaquèr, lo patriarca, lo Vielh d’entre los Vielhs, lo gran mèste dens l’art de guarir, l’inventaire de remèdis poderós compausats d’èrbas e de lèit, l’Esculape, lo Pan deus Pireneus, que’s morí alavetz au brut shord, estupat, de la nèu qui cad, e lo linçòu granàs que s’estenó…”

Honts:

Aquera istòria qu’es mei vielha que l’èra crestiana. Qu’es escrivuda dens la pèira de la “Crotz de Beliu”, dens la Vath de Lespona, en Bigòrra, com ac soslinha l’Olivièr de Marliave dens lo son Pantéon pirenenc, publicat en 1990 a las Edicions Lobatièras. Que soi jo, lo Miquèu, qui me’u soi amanejat a la mia saussa de contaire gascon per Nadau de 2016, au parat d’ua passejada condada organizada per las Gavidairas-Devisairas de l’Ofici de Torisma de Baiona, dens los suberbaishs de las casamatas de la vila.

 

Lo Mulat Barba

Lo Mulat Barba qu’èra un patriarca de Bigòrra-Hauta eth tanben.
Que’s descobrí un jorn lo sòu cobèrt d’ua posca blanca, la nèu, un element alavetz inconeishut de tots. Mes lo vielh òmi qu’interpretè aquò com lo signe anonciadís de la fin deu son regne.
— Cristiandat arregna! ce cridè aus sons tenhents, e que demandè que’u tuèssin autanlèu.
Un chic mei tard, los sons hilhs que devarèn dens la vath de Lus e Sent Sauvaire, on aprenón aus òmis l’art de cotivar lo blat e lo hroment.
Mei, la legenda que’ns ditz dab precision on e’s tròba la hòssa deu Mulat Barba, au ras d’ua bòrda, a Comelín, au-dessús de Gèdra, dens la pujada de cap tà Gavarnia.

Honts:

Aquera istòria qu’es tanben mei vielha que l’èra crestiana. Qu’es enqüèra l’Olivièr de Marliave qui se l’a condada dens lo son Pantéon pirenenc, publicat en 1990 a las Edicions Lobatièras. E jo, que me’n soi servit, tau com la precedenta, la deu Milharis, quan èi escrivut la Pastola de Nadau de Senta Crotz de Baiona en 2003.

M. B.

Posted in

Laissez un commentaire

Vous devez être connectés afin de publier un commentaire.