Lo taishon e los arrasims

Guilhem

Lo taishon e los arrasims (Cesari Dauger, Fablas Gasconas, Ortès, Per Noste, 1999, p. 83-85.)

Nat animau n’es mei gormand a l’arrasim
Que lo taishon (mamifèr plantigrade omnivòr, comun peus bòscs, de la familha deus mustelids com la paquesa, lo gat-putòish, lo huret, l’ermina, las martas) qui put a la hagina (mamifèr carnivòr de peu gris-moret, patabrac, qui viu peus bòscs e sacamandeja los porèrs de nueits).
Aus praubes milhòcs que’us debina (despresar, descridar) :
Que nhaspa lo cabelh (espiga) e que dèisha lo cim.

Ua neit, quan la lua estujada (escóner, amagar)
Deishava pertot esbarjada (esbarrejar, espandir, esbarrisclar)
L’ompra amistosa deus volurs (lairon, panaire, raubador…),
Un taishon vente vueit, gormand com la padena (manèita de cosina entà frir),
Qui de saber causí’us e’s sabè plan enténer
Se’n va d’arrasims ros chapar (engolir, devorar) dus tistèths (tista ; peiròu) curts (shens ansa).
Aus madurs, dont la pèth tenelha (estar tenut)
Embriagats (assadorar de vin, hartar) per la doçor
Deus arrais deu só (sorelh),
Se n’èra anat de dret. Qu’avè pres çò de miélher,
E banlèu (lèu, viste hèit), rond com un tambor :
« Se’n cau tornar, ce ditz, que’m vei becar (puntar) lo jorn. »

Mes, com avè la pança que’u pesava :
« Tirem au mei dret, ce ditz. De travèrs
Qu’acorceishi (gahar lo camin mes cort) : gàhim pas l’arrenvèrs (envèrs). »
En passar per devath las vits (pè de vinha, soca), que las tocava.
Carcadas d’arrasims dinc a tèrra penents,
Que’u hrobivan (hregar) l’esquia (esquina ; arrea ; arrenha) e l’aut que l’esmaliva.
Quan n’an pas set, arrasims son pudents.
De l’arrasclar lo peu com aquò, que’u prusiva,
E, mus arrevirat, que muishava (ensenhar) las dents,
Aus arrasims, los insolents,
En díser : « Dèisha’m o que’t nhaqui ! »
A cada arruada (reng ; rengada) de vits pr’aquiu,
Medisha la cançon : « Dèisha’m o que t’abraqui ! »
L’abonde en ‘queth moment, que’u hasèva puishiu.
Un còp tornat a casa
Com avèva podut,
Qu’avèva tot lo jorn arroncat com un ase.
L’endoman neit, tot qu’èra debersut (digerir).
« Tornem partir, ce ditz ; que n’i damora enqüèra
E que son bons. » Lo malur (malastre) qu’èra
Qu’avèn vrenhat (vendemiar ; verenhar ; vronhar).
Arrasims pas mème (quite) un punhat.
Qué har ? « Tè, ce ditz, se tornavi
Passar devath las vits ? Com aquò que n’anavi. »
E que’n va per devath en créser de’n minjar.
Vè t’arrajar (vè pàisher ! ; vè córrer !) !
Arren mei ne’u tocava
E l’esquia que hauçava
En díser dab la votz doceta : « Ací que soi :
Tòca’m, qu’ac voi (vòli) ! »
Que se’n l’èra calut tornar la pança vueita.
Que’u hasè mei que dòu (regretar), que’u hasè hrèita (har besonh),
E l’èr (aire) de l’auta neit, nhaspahaut (orgulhós ; capquilhat ; desdenhós), insolent,
S’èra cambiat en èr dolent.
Lo qui tot e’u va plan que hè de l’arromère (quauqu’un de dificile, qui n’es pas jamés content, de mau suportar).
Quan arren mei ne va que hèn la mina bèra.

Cesari Dauger