L’in.hèrn qu’ei privacion d’istòria

Guilhem

L’in.hèrn qu’ei privacion d’istòria

Aquera frasa ò quant cargada de sens be s’ameritaré d’estar hèra mei plan coneguda. Que vien de Morvan Levesque, cronicaire celèbre deu pas mensh celèbre « Canard Enchaîné ». Dens un libe escrivut per las annadas 70 « Comment peut-on être breton ? », aqueth jornalista que consacra justament tot un capítol ad aquera formula « l’in.hèrn qu’ei privacion d’istòria ». Que s’i hè dab arsec tà denonciar l’istòria oficiau qui desconeish supèrbament l’istòria pròpia de la Bretanha e qui’s hè atau medish ua encausa de frustracion tà tot lo pòble breton.
Las tauletas deus bibliofiles occitanistas que plegan devath las òbras qui, a la faiçon d’aqueth, amuishan que l’istòria de França simplista e orientada que hè passar servilament la mesa en plaça progressiva de l’Estat Francés.
Que sap au ridicule la purmèra leçon qui avem hèit encapir annadas d’aviada aus « blondinets nostes » de Dunkerque dinc a Tamanrasset : « Nostes ajòus los Gallés qu’èran grans, deus uelhs blus, deu peu blond e de mostachas de las longas… ». Faiçon de parlar, ce diseràn, mes l’ideologia que s’i estuja. E açò autant mei taus Gascons qui coneishen aqueth escriut deu Jules César « La Garonne sépare les Gaulois des Aquitains ».
Ad aqueth perpaus, que’m brembi d’un amic de bèth temps a qui mei d’un còp e’m contè las soas escamusadas :
« Praube de tu, lo mau qu’ei pregond. Quan èri joen, mercés a un granonco embarcat en lo Felibritge, que trobèi la riquessa e l’importància de l’istòria gascona nosta de tant qu’aví l’idea de’n har lo men mestièr. Mes a l’Universitat, la màger part deus mes professors, a trucas d’eufemismes e un mesprès tant per tant estujat, que’m hasón compréner que i avè hèra miélher a har meilèu d’anar contra lo mite de la França eternau. Fin finala, a’us enténer, nei avè pas manièra de pensar un caminament deus lusents en avarolar ua mosaïca de pretenduts petits país. »
Totun, lo men vielh amic que s’encrancava a l’idea soa en participar a quauques collòquis ― tostemps per l’estrangèr plan segur ! ― sus l’endom de la coneishença de l’istòria locau tà l’espandiment intellectuau deus joens e l’emancipacion deus ciutadans. Mes estant que nat sent de país n’a pas jamei hèit miracles, en la vintau annada soa, que getè l’esponja e que tornè préner l’endret familiau deu pairan paternau.
Lo mensh qui’s posqui díser qu’ei que lo camin ei regde. Per tant ne caleré pas que deishèssem càder. Mes alavets, quin pertocar lo monde e sustot los joens ?
Que’ns an quauque drin en.hartats dab la cordilhèra deus reis de França, las maniganças, las amors, los manipòlis los… e las lors guèrras nombrosas. Que seré donc lo parat de non pas embarrà’s dens lo medish esquèma dab los nostes princes e senhors per tant lusents qu’estossen.
Que seré bahida mei judiciós de hicar en davant ua istòria au mei près deus òmis e de las hemnas qui an sabut, au briu de la generacions, faiçonar los nostes paisatges e modelar lo víver deu monde noste.
E puish, non cau pas mancà’s lo parat de har coneisher la longa istòria de la lenga nosta. Hèra de nhica-nhacas suus nom, grafia, vocabulari… que tròban l’encausa dens lo desconeisher de las arraditz de la nosta lenga d’Oc.
Aquiu donc qu’ei l’òbra exaltanta d’aviar au mei lèu !

Lo defunt sablon