L’in.hèrn qu’ei privacion d’istòria (bis)
Guilhem
Tèxte 5 – L’in.hèrn qu’ei privacion d’istòria
Aquesta frasa ò quant cargada de sens que meritaré d’estar hèra miélher coneguda. Qu’emana de Morvan Levesque, cronicaire celèbre deu non mensh celèbre Canard Enchaîné. En un libe escriut en las annadas setanta Comment peut-on être breton ? (Quin se pòt estar breton ?), aqueste jornalista que consacra justament tot un capítol ad aquesta formula « l’in.hèrn qu’ei privacion d’istòria ». Que i denóncia dab arsec l’istòria oficiau qui ignòra supèrbament l’istòria pròpia de la Bretanha e qui vad atau ua encausa de frustracion tà tot lo pòble breton.
Los libièrs deus bibliofiles occitanitas que plegan devath las òbras qui, segon l’exemple deu libe citat, demòstran que l’istòria de França simplista e orientada e promòu de faiçon servila la mesa en plaça progressiva de l’Estat Francés.
La purmèra leçon qu’arroncèn pendent annadas e annadas aus nostes « cars caps blonds » de Dunkerque a Tamanrasset que sap au ridicule : « Los nostes ajòus los Gallés qu’èran grans, dab los uelhs blus, lo pèu blond e longas mostachas. » Clausa d’estile, ce diseràn, mes l’ideologia qu’ei plan sosjacenta. E çò autant mei taus Gascons qui coneishen aqueste escriut de Juli Cesar « La Garona que separa los Gallés deus Aquitans ».
Aquiu sus, que’m brembi un amic de longa data qui’m contè las soas camusadas mei d’un còp :
« Mon praube, lo mau qu’ei pregond. Dens la mea joenessa, mercés a un granonco engatjat dens lo Felibritge, que descobrii de tant lo riquèr e l’importància de la nosta istòria gascona qu’avèvi la fèrma intencion de’n har lo mestièr men. Mes a l’Universitat la màger part deus mens professors, dab fòrça eufemismes e ua condescendéncia a penas estujada, que’m hasón compréner que i avèva hèra miélher de har que d’anar au contra deu mite de la França etèrna. Fin finala, segon eths, n’èra pas possible d’envisatjar ua carrièra brilhanta en valorizar ua mosaïca de pretenduts petits país. »
Totun, lo men vielh amic que’s gahava a la soa idea en participar a quauques collòquis ― tostemps a l’estrangèr plan segur ! ― sus l’importància de l’istòria locau dens lo desvolopament intellectuau deus joens e l’emancipacion deus ciutadans. Mes estant que arrés ne son profetas a casa, dens la soa vintau annada, que getè l’esponja e que prenó la perseguida de la proprietat familiau deu son gran-pair paternau.
Lo mensh que’s posqui díser qu’ei que la via ei ruda. Totun ne caleré pas que deishóssim càder. Mes alavetz, quin sensibilizar la populacion e sustot los joens ?
Que ns’en.hartèn drin dab la cordilhèra deus reis de França, las lors intrigas, las lors amors, los lors complòts,… e las lors guèrras numerosas. Que seré doncas oportun de non pas embarrà’s hens lo medish esquèma dab los nostes princes e senhors per mei estinglants que sian.
Que seré bahida mei judiciós de promòver ua istòria au mei près deus òmis e de las hemnas qui an sabut, au briu de la generacions, faiçonar los nostes paisatges e modelar las nostas faiçons de víver en societat.
E de mei ne’s cau pas mancar lo parat tà desvelar la longa istòria de la lenga nosta. Hèra de pelejas sibilinas suu son nom, la soa grafia, lo son vocabulari… que tròban las lors encausas dens l’ignorància de las arraditz de la nosta lenga d’Oc.
Aquí donc un obrador exaltant d’aviar au mei lèu !
Lo defunt sablon