L’in.hèrn qu’ei pairar d’istòria

Guilhem

L’in.hèrn qu’ei pairar d’istòria (Joan-Pau Latruvèrsa, dab l’ajuda amistosa de Gilabèrt Nariòu e Joan-Pau Basly)

Aquesta frasa hòrt carcada de sens que s’ameritaré d’estar plan miélher coneishuda. Qu’emana de Morvan Levesque, cronicaire celèbre deu non mensh celèbre Canard Enchaîné. En un libe escrivut per las annadas 70 : Com se pòt estar breton ?, aqueste jornalista que consacra precisament un capítol sancèr ad aqueste formula « l’in.hèrn qu’ei pairar d’istòria ». Que i denoncia dab veheméncia l’istòria oficiau qui desconeish supèrbament l’istòria pròpia de la Bretanha e qui vad peu quite hèit ua hont de frustracion tà tot lo poble breton.
Las postetas deus bibliofiles occitanistas que croishéishen devath las òbras qui, a la faiçon d’aqueste, demòstran que l’istòria de França simplista e orientada e promòu de manièra servila la mesa en plaça de l’Estat Francés.
Que se sap au ridicule dab la purmèra leçon qui den pendent annadas aus nostes « cars caps blonds » de Dunkerque a Tamanrasset : « Los nostes davancèrs, los Gallés, qu’èran grans, d’uelhs blus, de peu blond e de longas mostachas… ». Clausa d’estile, ce diran, mes l’ideologia b’ei sosjacenta. E çò autant mei taus Gascons qui conéishen aqueste escriut de Juli Cesar : « La Garona que dessepara los Gallés deus Aquitans. »
Aquí sus, qu’èi sovenença d’un vielh amic qui, mei d’un còp, me condè las soas escamusadas :
« Mon praube, lo mau qu’ei pregond. En lo men joenèr, mercés ad un granonco enfelibrit, que descobrii la riquessa e l’importància de la nosta istòria gascoa, de tant qu’avèvi la fèrma intencion de’n har lo men mestièr. Mes a l’Universitat la màger part deus mens professors, dab hèra d’eufemismes e ua condescendéncia tot escàs velada, que’m hason compréner que i avèva plan miélher per har qu’anar contra lo mite de la França eternau.
Fin finala, au lor díser, n’èra pas possible de pensar ad ua carrièra brilhanta en avalorir ua mosaïca de pretenduts petits país. »
Totun, lo men vielh amic que s’arrapava a la soa idèia en participar a quauques collòquis ― tostemps a l’estrangèr, de segur ! ― sus l’importància de la coneishença de l’istòria locau en lo desvolopament intellectuau deus joens e l’emancipacion deus ciutadans. Mes, estant que sent de país n’a pas jamei hèit miracles, en la soa vintau annada, que getè l’esponja e que prenó la seguida deu pairbon pairau en la proprietat familhau.
Lo mensh qui’s posca díser qu’ei que la via ei peniva. Per tant non caleré pas que deishèssem càder. Mes alavetz, com sensibilizar la populacion e sustot los joens ?
Que ns’en.hartèn pro dab la cordilhoèra deus reis de França, los lors manipòlis, los lors amors, los lors complòts… las loas guèrras numerosas. Que seré donc oportun de non pas ns’embarrar en lo medish esquèma dab los nostes princis e senhors per tan brilhants qu’estéssen.
Que seré shens cap dobte mei judiciós de promòver ua istòria au mei près deus òmis e de las hemnas qui an sabut, au briu de la generacions, formar los nostes paisatges e modelar las nostas faiçons de víver en societat.
Apuish non cau pas mancar lo parat tà desvelar la longa istòria de la nosta lenga. Hèra de pelejas sibilinas suu son nom, sus la soa grafia, suu son vocabulari… que’s tròban la hont en l’ignorància de las arraditz de la nosta lenga d’Oc.
Aquiu donc un entin exaltant ad aviar au mei lèu !

Joan Pau Latruvèrsa