L’in.hèrn qu’ei pairança d’istòria

Guilhem

Tèxte 4 – L’in.hèrn qu’ei pairança d’istòria

Be s’ameriteré d’estar mei hòrt espandida aquera frasa tant cargada de sens !
Qu’emana deu Morvan Levesque, cronicaire celèbre deu non mensh conegut « guit encadenat ». Dens un libe escrivut dens las annadas setenta « e com se pòt d’estar Breton ? », aqueth jornalista consacre justament un capítol sancèr ad aquera formule « l’in.hèrn qu’ei pairança d’istòria. » Ahuecat, que s’i hè a denonciar l’istòria oficiau qui desconeish superbament la pròpia istòria de Bretanha e qui vad per aquò ua encausa de despossession…
Las tauletas deus bibliofiles occitanistas s’escargassan devath las òbras qui a la faiçon d’aqueth demostran que l’istòria de França reductora e orientada favoriza d’un anar obsequiós la mesa en plaça progressiva de l’estat francés.
Que sap au ridicule dab la purmèra leçon qui estó encapida pendent annadas de seuida a’us nostes « cars caps blonds » (mainatges ?) de Dunkerque dinc a Tamanrasset : « Los nostes ajòus Gallès qu’èran grans, dab oelhs blus, peu blond e mostachas longas… » Clausa d’estile ce diseràn mes l’ideologia qu’ei plan sosjacenta. E aquò d’autant mei tà’us Gascons qui saben aqueth escriut deu Juli Cesar « Garona dessepara los Gallès deus Aquitans »
Ad aqueth subject, que’m brembi d’un amic de bèra pausa qui’m contè mei d’un còp las soas escamusadas :
« Praube de tu, lo mau qu’ei pregond. Quan èri joen, gràcias a un granonco engatjat dens lo Felebrige, que descobrii lo riquèr e l’impotància de la nosta istòria gascona de tant que n’avoi l’idea segura de m’en har lo mestièr.Mes a l’universitat la màger part deus mens professors, a pos d’eufemismes e ua condescendéncia a penas estujada, me balhèn a compréner que i avèva hòrt miélher a har que d’anar contra lo mite de la França eternau. Fin finala, a’us enténer, ne calèva pas pensar har ua carrièra esmiraglanta en hicant en valor ua mosaïca de pretenduts parçans.
Totun, lo men vielh amic que s’arrapava a la soa idea en participant a quauques collòquis ― tostemps a l’estrangèr solide ! ― sus l’importància de la coneishéncia pertocant l’istòria locau de cap au desvelopament intellectuau deus joens e l’emancipacion deus ciutadans. Mès com sent de país n’a pas jamés hèit miracles, a la soa vintau annada, qu’abandonè e s’arrecaptè lo ben familiau deu pairbon paternau.
Lo mensh qui’s posca díser, peniu qu’ei lo camin. Per tant ne caleré pas que deishèssim càder. Mes lavetz, e com pertocar lo monde e mei que mei los joens ?
Qu’estom quauque chic en.hartats dab lo seguici deus reis de França, las lors maniganças, las lors amors, los lors manipòlis,… e la seguida shens fin de la lors guèrras. Que seré donc lo parat de non pas s’embarrar dens lo medish esquèma dab los nostes princes e senhors per tant estinglants qu’estossin.
Que seré de segur mei pertinent d’encoratjar ua istòria mei pròisha deus òmis e hemnas qui sabón, au briu de las generacions, har los nostes paisatges e modelar lo noste víver en sociétat.
E puish non cau pas mancar lo còp per que la longa istòria de la nosta lenga sia causa sabuda de tots. Hòrt de pelejas entenebradas de cap a son nom, la soa grafia, lo son vocabulari… vaden de l’ignorància deus arradics de nosta lenga d’òc.
Aquí, qu’am un chantièr estrambordant a aviar au mei lèu !

Lo defunt sablon