La mort deu Capdeton

Guilhem

La mort deu Capdeton (Edouard deu Bernata) (Hèit a las peirèras d’Haudremont, près de Verdun, lo dètz d’aost 1918)

Pertot pets de canon !… Qu’ei sus l’esguit deu dia !
Lo noste regiment, lo dètz-e-ueit de Pau
De pès tota la nueit, en corrent que s’amia
Près a matar lo « bòche », a’u segotir com cau !…

Que son de bèths gojats, pas grandós, shens vergonha !
Sus l’ordi deu « colon » que’s meten a l’argüèit !
Que non n’an paur d’arren los capdèths de Gasconha !
Que se’n van tà « l’assaut » com qui se’n va tau lheit.

Mes que cau clacar ueus entà har la moleta !
A truvèrs d’un gran bòsc esbarrisclats exprès
Qu’atenden lo senhau… e dab la baioneta
Apuntada au canon, que’s botan a l’acès.

A l’acès ! Non n’i a pas nat de pro hòrt, pro solide
Tà que posca arparar los escalhs deus obús.
Mantun que s’ei cochat dab l’ahida de víver
Qui no’s desvelharà, sus tèrra, jamei plus.

Au hons d’un clòt pregond tot arrasat de hanga
Lo Capdeton, tot chop, alebat, qu’ei jasut.
Qu’escota, en saunejant, la campana qui tranga
Au campanar de casa, au país on ei vadut.

Que’n coneish per còr la mendre batalhada.
E qu’escota : « Un, dus, tres ! ». Que son los darrèrs còps !
La hemna que parteish, e batlèu, ajolhada,
Que pregarà tad eth… Que l’envia dus pòts.

Eth, alebat, pergut capvath las galihòrças !
E arrés ne’u respon a truvèrs deu parçan.
E portant qu’ac sent plan, que’u se pèrden las fòrças.
Morí’s atau ! Tot sol !… Que se’vs bota a plorar.

Que’s bromba d’un matin, ne i a pas quate dias,
On seguiva, dolent, los uelhs arras de plors,
un petit còs de nin amiat capvath las vias
Hens un petit linçòu tot blanc picat de flors.

Qu’èra lo son Jantin. Que se’n sovien enqüèra.
Drin abans de’s morir, ― que hè cinc ans batlèu, ―
Que l’avè dit : « papà, lo bon Diu que m’apèra.
Perqué ploratz atau, puishque ne’n vau tau cèu ?

Qu’ei eth qui’u vien cercar. Qu’enten las soas alas,
Anjolet deu Bon Diu, qui’s pausan au ras d’eth.
Qu’ei lan la soa votz ! Mes non, que son las balas
Qui shiulan com las sèrps ? Que’s vòu quilhar tot dret

En s’aparant suus braç, que’s vòu plegar la cama.
Ne i pòt pas arribar. Qu’a lo jolh esglachat
E puish un tròç d’obús, agut com ua lama
Que l’a henut lo pè. Qu’ei tot esbrigalhat.

Deus sons pòts horadats ― que n’a la boca arrasa ―
Que se’n va tot lo sang. Qu’a hami de vomir.
Que’u se clucan los uelhs en pensant aus de casa
E puish que’s dèisha anar. Qu’ei segur de’s morir.

Mes de’s morir shens « Eths », lo son còr que’s clavèra.
Shens « Eths », tà qui víver. Shens « Eths » qui aimava tant !
Shens « Eths » ? Mes e sauneja ? Ua votz que l’apèra,
Ua votz coneguda ! O lo prosei gaimant !

« Soi ací, ditz la votz, au ras de tu seguda ?
B’ès content de m’aver ! Perqué clucas los uelhs ?
Que’t cau reviscolar ! Shens tu, serí perguda !
Que vòs que hei ? Urós, tots dus, vaderam vielhs !

Espia donc, amic ! B’aimas la hemna toa !
Be veds ací tanben los tons quate mainats !
Be reconeish Ana ! Be tròbas la man soa
Sus los tons praubes uelhs per la frèbe ahuegats ? ».

Suu cap de Capdeton lo vent fresc que holeja
En desglarant suus monts los sons alets planhius.
Dab la lutz deus canons, pertot qu’eslambrequeja.
De tots los clòts vesins sòrten planhets crentius.

Que l’a semblat d’enténer enqüèra la campana !
« Un, dus, tres ! ». Qu’ei Sanctus ! Tot estarramosit
A miejas que s’adrom. A truvèrs de la plana
Quauque crit de corbaish ahamiat, aganit.

Sanctus !… Deu som deu cèu lo Bon Diu que devara.
Sanctus ! Que sent l’encens qui’s cresma sus l’autar.
Devath lo capuchon la soa Ana tan cara
Que s’eishuga los uelhs. Que la ved sanglotar.

Mes b’ei eth ! B’ei Jantin, l’anjolet qui devara
Deu bèth som de l’autar, tant urós, arriden !
Qu’ei tan bèth, tan beròi ! Tan doç ! Que l’apara
Deus sons petits manòts lo son cap tan dolent.

Que son tots au ras d’eth. Ana que s’ei carada
Autanlèu que Jantin e l’a balhat dus pòts.
E puish de cap ad eth que s’ei arrevirada
E que l’amuisha aus pès los quate mainadòts.

La missa que s’acaba, e lo Bon Diu que passa
Au bèth miei deu sendèr. Que’us espia. Autanlèu
Que’s lhèvan tots los sheis, urós, e tots amassa
Au darrèr de Jantin que pujan entau cèu.

Qu’arriban quate amics dab ua portadera,
Mes qu’ei tròp tard ! L’alet que’u se copa tot cort.
Ua larma tremola au còr de la perpèra,
Ua darrèr badalhet !… Lo capdeton qu’ei mort !

Edouard deu Bernata