En seguit deus tres camins gascons…

Guilhem

En seguit deus tres camins gascons…

Solide que l’article deu mes passat que contava lo camin de tres joens gessits de tres parçans de Gasconha, n’a pas valor estatistica…Mes egau, s’i torna trobar dralhas comunas que s’ameritan d’estar soscada.
– Tots que començèren de descobrir la cultura d’òc, en partir d’una relacion umana de las bonas. Valent a díser, una relacion à l’encòp de convivència e de dobertura cap a çò qu’es, e que pòt portar, la lenga nòsta. Fin-finau, quauquaren que se pareish a une relacion pedagogica escasuda…Qu’aven tots dens la memòria, un-a professor-ra complici-ícia que sa benevolença nos portèt a desirar descobrir lo contengut que nos prepausèt. La volontat de progression es davant tot un ahar de rencontra.
Qu’èm segurs que l’occitanisme aubrís los braç aus navèths venguts (en tot particulèir aus joens ?). Deishatz-me contar una experiència viscuda i a pas guaire de temps…
Nos demandèrem de jogar per un bal dens un vilatge, un d’aqueths bals costumèirs on se tornan trobar una còla de gents amators de dança. Dens aquesta amassada, bèra tropa de monde qu’a seguit cors de gascon. Qu’animan un grop de cant o que, haut o baish, s’agradan de militar per la lenga. Lo grop costumèir de musica avèva ajut un empach e Gric de Prat estot demandat en remplaçament. Lo bal que començet e los dançaires de demandar de las danças complicadas atau com los i agradava. Nosauts de har la musica en partir de las particions deu grop qu’èram a remplaçar.
M’avisi dens un cuenh, casí estujats, tres joens, una gojata et dus gojats. Digun sembla arremarcar lor preséncia, digun los convida a dançar…Se vèi egau que non coneishen pas las danças… A la pausa, m’en vau los i parlar : son tres joens deu vilatge qu’an vist una afiqueta, e que son venguts véser. A la question : perqué dançatz pas ? Me responen qu’es lo purmèir còp que veden un bal e que ne saben pas dançar…Prepausi alavetz de har danças de las aisidas, de las que se pòden dançar shens nada explica se quauqu’un te balha la man…Mes digun los i balha la man, e la còla dançaira de repotegar en tot tornar demandar las danças complicadas costumèiras…Los tres joens son venguts me mercejar e son partits…
Una occasion mancada…Una de mei… De vielhir tots amassa, bèra tropa de defensors de la cultura d’òc an desbrombat qu’un dia, londanh, mes egau, estoren eths tanben, los joens a la cantèra qu’espiavan passar los carris… Mes hèi la jogaria, que per eths, i ajot una man per los emportar suu camin.
– Per los tres gascons de l’article passat, tanben, la descoberta de la cultura nòsta es ligada a la volontat « de har » : apitar quauquaren e víver las causas au travers de las accions. Romana sauneja d’una ninoèra bilingüa, Remesi de har musica e Guilhem qu’organisa causas a piela de cap a l’ensenhament de la lenga. Tornam trobar la medisha dralha dens los cors de lenga, quan los mainatges s’agradan d’apitar una peçòta de teatre o de preparar un espectacle de cant. E l’ahar se comprén aisidament : de mei en mei luenh de la necessitat de la comunicacion, la cultura d’òc es a vàser un utís de creacion. Una fonccion que hèi plaser solide, e qu’avem tot interés a afavorir.
Me remembri, au temps londanh de ma joenessa, lo men estrambòrd quan escotèri, preu purmèir còp, contar Marcèu Esquiu. Me semblava alavetz que lo conte èra una parta de jo medish, estujada e ignorada…Es atau que m’apercèvori que jo tanben sabèvi contar…Me falut plan d’annadas enqüera davant de compréner que, shens ic saber e shens ic voler, ma gran-mair m’avèva ensenhat l’art de contar…Shens lo Marcèu Esquiu e shens la cultura d’òc, benlèu que pas jamei aurí descobert aqueth plaser tant gran que m’acontenta dempui annadas.
Daubuns me van arrespóner que manca hòrt de lòcs de descoberta e de practica de las activitats artisticas (e autas) dens lo flaquèir associatiu actuau. Es una realitat que devem víver, e contunhar de bastir : una question de suberviu ! Mes a l’escala de la persona, dens las reaccions individuaus, qué nos empacha d’afavorir l’espeliment deu « har » ? L’avem dit a la debuta d’aqueth article : sufís, a còps, que quauqu’un te preni per la man…
– Per los tres joens tanben, i a lo besunh d’estaca cap a una cultura, un sentit complicat que se puiré nomenar l’identitat. Un sentit vasut dab la descoberta d’una istòria, d’una cultura e de sons ligams dab la persona. Tot aquò que hèi vàser l’ideia d’una inclusion dens la comunautat culturau. « If you were not born Scottish, Scotland was born in you » çò disen los Escossés…
Dens un monde que las valors collectivas son a desaparéisher au profièit de la persona isolada, lo besunh d’identitat es hòrt…E la descoberta de la cultura d’òc puiré estar una responsa possibla, se pas jamei existivan los ligams necessaris per apitar aqueste malhumi. Ligams concrets (estagis, còlas artisticas, lòcs de vita occitana eca), mes tanben ligams moraus (una solidaritat vertadèira, una convivència viscuda eca).
Podem portar tot aquò a maugrat deu sarròt de pelejòtas, de replecs sus si-medish e de manca de presa de distencia cap a l’accion culturau ?

Prenem dus exemples : quan un biarnés se trufa beròi, e en permanència, d’un bordalés fantasmat que n’existis pas…On es lo sentit de comunautat culturau ? Es aquò que va balhar enveja a un joen de descobrir la cultura nòsta ?
Quan un libe sus l’istòria occitana ne parla pas, o casí pas, de l’Aquitània, atau ignorada e mespresada, pensatz que d’aquò pòt gessir un sentit collectiu ?
A cada còp lo medish fenomen : lo replec apaurut e la paur de las diferèncias que son la riquessa de la cultura…Un bròi imatge d’aufrir au monde !
Benlèu que lo moment es vengut de tornar soscar l’auferta occitanista meilèu que de plorar la manca de joens. Son los joens qu’an mudat o l’occitanisme que s’es embarrat ?

Eric Roulet