Elena

Guilhem

Elena (Capítol V, Tròç) (Bernat Manciet, Elena, roman, Federòp 1992, p. 25/26/27)

« Allan ! » çò digó, shens d’i pensar. E n’estó suspresa. Lo nom li èra vienut tot sol d’eth avant…
Lo brum se sarrava amassa, a plaças, e a bèths còps (de temps en quan) que hadè lubre (trauc de lum). Començava d’i véder. Lens (respiracion, alenar) de silenci. L’arrós, la tremblèira (tremolèra, tremoladís, tremblament) li gahè. Ua clara, plena de lutz, espessa com hum, de còc. La claror hadó en espessint. Pressat tot d’un còp, lo só que darrigava grans esquiç. Benlèu un tit (ausèth, reipetit, recochic). Enlà, lo gris deus pins vielhs. S’arrevirè. Un chic de lua, des.hèita, a l’esguit (prumèra aparida, començament ; esguit deu dia : prumèras lustrors, punta deu jorn) deu haudrèc (arrós), com un cravan (goeland, gavian, ausèth de mar). Dab lo brum, los pins pareishón elindrats (fin, eslançat, prim, eslongat en hautor), e se perdèn dens lo haut. Branas totas esperlits (ondrat de pèrlas, de lusors), com camas de ralha (arralha, aiga torrada, glaç). Las tronçonusas començavan de tossir, sec o pòc. L’Elena s’avisè que s’èra tornada méter fumar, de l’èrt atau agut. Lo gran talh (esquiç, talhadura, tròç de matèria (de mestior) copada dab un utís) de l’arriu, lusent, e tralhas dessús tralhas de brum. Lo só qu’i virolejava com podè, a traucs e eslacas (hlaca, clòt d’aiga après la pluja), com dàlias meitat secs.
« Vui aqueth casau netejat, quan torni », ç’avè comandat lo son òmi a l’Elie. Aqueth casau, tornat, au miei de la sèga (petit bòsc de pins ; mes tanben mei lunh dens lo tèxte : arromèc), lo véder totun enqüèra un còp. Lo son òmi qu’ac sabè, que s’i anava era estujar. Son darrèr arrecapt (d’arrecaptar : rengar, méter a l’acès, en ordi ; ací : refugi). Aqueth casau, tant vau díser (díder : varianta lanusqueta e girondina de díser (+ Bigòrra, Coserans, Comenges, Aran)) son còs. Víver, brombà’s (raperà’s, soviéne’s)… Un còs, un casau… Enlargit (mei larg, eslargat) de bailinas (gèst doç sus la pèth, caressa) ancianas, de fremits, e deus eslamats (hlam brèu) d’i aver mau. En hons, lo doç de las brancas, e autament eslèrs (lustror, clartat) e herròus (ariçament de la pèth) de la pèth. Que se sarrava, que nadava, devath las caras hueitivas a flor d’aiga, a flor de huelha, ací e enlà, sus la pèth. Dens l’espessor d’aquera gran aiga calma, que bassaculava, los uelhs arreborant. Qu’i cadè dens la soa cara ― cara tot lo còs son ― brum espés, e arrajaire.
S’avisèc que l’Elie èra arribat dijà dab las manèitas ((de man) utís, urdelha). « Abraca, çò digó, talha, còishe (sinonime landés de mainat, de gojat, de dròlle), hècis-me càder tot aquest gòrre (sason d’auton (Lana) ; ací, tot çò de produsit per l’auton) ! » L’Elie s’èra gahat a desbuscar (desboscar / tirar, enlhevar la lenha, los broishòcs, la husta), a desarromecar (tirar los arromècs). Las sègas, au cap d’ua pausa, que s’aflaquín (viéner flac, moth) d’abòrd. Que pogè an un cassi, e que hadó sautar sorelhs, lo jaune e lo verd, lo clar, lo roge. Que s’espalancava a balanç. Estó aus aubres un galòp, un gave dont s’esperracava. S’enterhurtavan los ahuecs. La palanca grana, la qui ic cobriva tot que, longa, s’esboní (aclapar), e lo cèu e lo casau dab. L’Elena s’èra recebuda dessús lo huelhum, shens briga se bolegar, au travèrs deus braç e de las camas.

Devath la sang de las soas perpèras, qu’escotava l’Elie a s’i har, a se la dalhar. Era, que s’esquiçava. Batalhèira de huelhèirs. S’entereslissavan. Lens granas de dalhaires. Lutz e nhacs, a las soas pòchas, sas camas escamalarjadas (escarmalargada : qui a las camas escartadas), au còth. Sorelh d’en devath las perpèras, mes gran que non pas son espiar. Escochicas (gratilhèras, chagòtas) de jaugas, e tota sa pèth abranada au son dehens, a flòcs. Shens i pensèssi, lo nom que li vienó tot sol : « Allan ! » çò digó. Au nom que se lo tirava de honsòcs (pregondor) sabè pas los quaus. Vivó, se metó a víver de las diferéncias deus anars, a las bailinas sons punhs d’ortics. Un contratemps d’ortics. N’i avè pas digun enlòc. Sonque un gorgolh. Chòts. Los pins que se perdèn lo gris e lo blanc. Mudas (mudança, mudament, cambiament) hautas deu brum. Lo haudrèc, a pèrlas. L’Elena avè vist e pas vist. I sentiva aus ceths. Las hòugs flambèn. Lo só aubin que pojava a explosions. Lo brumàs que s’enluminava. De la part on l’Elie se l’avè arrevirada, tot qu’èra espalancat, e se trobè au bòrd deu cèu. La lua s’èra anoïda (aneientida, desapareishuda, honuda), com qui bohèssi an ua vitra. Lo só s’ic virava com podè. S’esboishorlava dab lo tos deus Mac Cullòchs. Ua taca de brum, dont se lhivè devath lo sorelh.

Bernat Manciet