Dialògue dab lo Guilhèm

Guilhem

Dialògue dab lo Guilhèm

Adishatz que m’apèri Patric Colinet e que vasoi en 1958 donc uei qu’èi seishanta cinc ans.
Que vasoi a Portèth en Bearn près de Garlin. Autes còps que vasèm a casa dab l’ajuda deu mètge de familha. Que soi lo quatau d’ua frairia de sheis mainatges, quate mainats e duas mainadas.
Los pairs qu’èran paisans e que vivèn de la cotiva deu milhòc, deu tribalh a la vinha e deu neuriçatge de vacas e de pòrcs. A tot aquerò non pas desbrembar lo tribalh au casau hèra important entà neurir la familha e har las consèrvas entà l’ivèrn. La poralha qu’èra apreciada entaus ueus qui venèn las hemnas au marcat de Garlin e atau crompà’s drin d’especieria.

A casa pairs e pairgrans que parlavan patuès. Lo pair vasut en 1925 que’ns disè lo dia quan entrè a l’escòla comunau ne sabè pas parlar francés e qu’èra punit se parlava gascon. Qu’ei per aqueras rasons qu’estó mensh parlat lo gascon per las generacions seguentas.
Jo qu’estoi banhat en aquera cultura durant l’enfança, e que soi mei adaise tà parlar gascon qui n’aprenoi pas a l’escòla meilèu que l’anglés qu’estudièi pendent ueit ans.

Uei au men atge que constati quin la vita a la campanha cambiè hèra. Lo modernisme deu maquinisme agricòla qu’i ei entà quauquarren. Autes còps l’enterajuda au tribalh qu’èra vitau entà las batèras, entrar lo hen, las vrenhas e tant d’autes tribalhs. Lo tribalh qu’èra hèra peniu e ne calè pas comptar sonque sus las soas pròpias fòrças. Qu’èra lo parat de parlar dab los vesins e de har víver las tradicions : lo pelapòrc, l’espeloquèra, las batèras e los repaishs qui se’n seguivan. La mair que’m ditz quan èran mainatges qu’èra la hèsta entad eths.

Quan èri adolescent entre joens deu vilatge n’escambiàvam pas jamei en gascon, qu’auré hèit l’escarni de’us qui ne’u parlavan pas, los de la vila. Shens ac saber la lenga qu’èra gravada en nosautes e per tostemps. Que hasoi estudis au licèu d’Aira a la seccion Electrotecnica e ne plasè pas briga pr’amor ne’m vesí pas tribalhar tota la mia vita d’aviada en usia. Après lo bac que hasoi mantun mestièr estacat a l’ambient agricòla, conductor de batedera, d’ensiladera, emplegat a la cava de Croselhas entà las vrenhas, a la C.A.C.B.A. entà la crubada deu milhòc semença e d’autes. Qu’aurèi hèit qué que sia entà non pas estar a l’encarg deus pairs.

A vint ans que hasoi l’armada a d’Acs com telegrafista. A la sortida qu’entrèi a ua carrièra fabrica de caucea com cap de pòst. A vint-e-quate ans que maridèi la Clara e que partii en region parisenca entà seguir ua formacion de geomètre. La Clara qu’èra recepcionista a las granas ostalerias de Lorda e nòvia que’s languiva de’m rejúnher. Que’m rejunhó e que trobè rapidament tribalh. Qu’integrèi un gabinet de geomètres e puish ua enterpresa de tribalhs publics e que devoi har lo dòu deu men Bearn nadau per quauques temps. Entà har brac qu’avom dus mainatges lo Borís e la Cloe e que demorèm lahòra quasi quinze ans a ua beròja bordeta que renovèi.

L’enterpresa de la Clara qu’estó deslocalizada de l’aute costat de París e jo après quauques chepics de santat e ua pression tròp hòrta au tribalh, que decidim de rejúnher lo gran sud. Que trobèi un emplec de conductor de tribalhs a ua societat situada a Mirapeis en Arièja. Que tornèm crompar e amainatjat un ostau au noste gost.

Dètz ans passats en Arièja a profieitar de las rampadas e a retrobar la cultura deu noste sud-oèst dab hòrt de plaser. Qu’estom invitats mantun còp a participar aus estivatges en Coseran a Maçat. Que son dias ne’ns desbrembaram pas jamei. Moments partatjats enter dejunar dab porcalha, acompanhament de la puja de las vacadas e de las aulhadas a las estivas. Que poiram escambiar en gascon quan daubuns mots se diseràn d’ua auta faiçon. Arribats lahòra los tropèths reconeishen los lòcs e qu’activan lo pas galvanizats per las aulors deus peisheders de la montanha. Qu’ei mieidia e ne tornam pas partir lo vente vueit. Que partatjam lo plaser de véder las bèstias qui’s tornan descobrir la montanha per dus a tres mes. En fin de vrèspe, que rejunhem Maçat a pè e daubuns en auto entà participar a la hèsta deus estivatges. Au programa bona hartèra e cantèras en escotar los contaires gascons. Danças au son de l’acordeon, que’ns sentéishem pleament integrats en aquera comunautat.

Per rasons professionaus que deisham Arièja dab degrèus. Adara que tornèm tau país près de las nostas familhas. Entaus dus tot qu’ei a reconstrusir. Lo pair de la Clara que’ns dèisha abitar un ostau ad Aira lo temps qui retròbim ua situacion establa. En escambi que ns’engatjam a realizar los tribalhs entà la tornar méter en locacion.

Adara seniors au monde deu tribalh entà retrobar un emplec n’estó pas facile. Que devom acceptar diferentas missions mes arren de seriós. E de mei un dia qu’encontrèm un coble qui espleitavan ua societat de taxis ad Aira. Decís pres de’s lançar en aquera navèra enterpresa e aqueste còp a dus. Tot aquerò que’ns prenó mei d’un an entre la formacion apuish los examens passats aus departaments deu Gèrs e de las Lanas. Obtiéner los prèsts bancaris e entertant construsir un ostau on balhèm hèra deu noste temps.

Uei l’aventura que s’acaba dab la satisfaccion de s’i estar escaduts a dus a miar de plan l’enterpresa. Que hornim emplec a salariats e lo sentit d’estar estats utiles a l’acompanhament de las personas sovent en la dificultat de la vita.

Adara a la retirada qu’èi plaser a retrobar las nostas tradicions. Qu’èm inscriuts a un cerc de rampadas, a un obrader de danças tradicionaus e que participi au cors de gascon tot Dimars a Garlin dab lo Guilhèm. Que soi mei adaise dab l’expression orau meilèu que l’escriut. Ne desespèri pas de har progrès… Qu’apreciarèi hèra d’escambiar entre nosautes au cors quan nse deuram cercar lo vocabulari a còps.

Que ns’avisam malurosament lo gascon qu’ei pòc parlat. Daubuns ancians que’u practican enqüèra e hèra d’autes que’u comprenen mes ne’u gausan pas parlar com jo dab l’anglés. Los nostes mainatges vasuts en region parisenca ne’u practican pas mes que ns’i escadom a’us balhar l’amor deu noste país. Tà totas las vacanças que’us enviàvam taus pepins meninas e atau que sabón on èran las lors veraias raditz e qu’ei de compte har en la vita de saber d’on vienem.

Ahidem-nse a las calandretas entà formar los gascons de doman.