Brigalhs d’Istòria (Julian Sanson)

Pastis.webp

Guilhem

Dus caps d’òbra de comedia gascona (Julian Sanson)

Las Aigas de Blosson e Lo Pastís-Borit que son duas pèças de teatre en patuès occitan qui coneishón ua escaduda retrenienta dens lo noste parçan mes tanben dens los departaments vesins. Que son estadas escrivudas per lo poèta e felibre paisan Julian Sanson (1881-1943) de Cairon (Bèumarchés).

Las aigas de Blosson

La purmèra, Las Aigas de Blosson, que conta la jornada agitada de Francina qui s’aprèsta tà partir en cura tà Blosson e Serian petita comuna deu Pardiac vesin deu quau las aigas e los banhs èran reputats entà suenhar los raumatismes a la fin deu sègle XIXau. Aquesta pèça qu’estó jogada tà Cairon lo 11 de noveme 1934. Los interprèts qu’èran sortits deu cerc familiau e de la vesiada tà aquesta purmèra comedia.

La distribucion que’s compausava d’Eva Sanson (1912-2003), hilha de l’autor, dens lo ròtle de Jantet, omi de la Francina. Lo ròtle de la Francina, dreta dab lo son paraploja qu’èra tienut per la soa cosia Alexandrina Pèfaur (1913-1997) deu Ricau. Jepinon, lo molièr traginèr costumat en gascon e Fina, hilha deu coble dreta a dreta qu’èran hèits per Joana (1907-1988) e Marcèla (1912-2002) sòrs de la Marta Lahens deu quartièr de Falòt, cunhada de l’autor. Magdalena, dab lo son capèth qu’èra interpretada per la Joana Moishers e Lo Petit, hrair de la Fina, per lo Gaston Lafita (1925-2008) los dus vesins mei tanhents.

Aquesta comedia plasenta qu’obtienó ua hèra grana escaduda. La pèça qu’estó hèita tà Miranda, Marciac, Eusa, Tilhac, Montesquiu, Mauborguet, Bèumarchés e mei d’un còp tà Plasença, de segur, a la sala Joana d’Arc de l’escòla libra deu « Convent » (uei cinèma) atau com au parat de la tradicionau quermessa de plan.hasença que’s devanava cada annada au mes de julhet a lo parc deus Marronièrs (parc de la glèisa). M. Jausèp de Pesquidors de l’Academia Francesa, qualifiquè la pèça de « si viventa e pintoresca, si pregondament de noste. Hons e fòrma, tot qu’ei deu terrador e d’un terrador tonic e gostós ». Numerós que son los que’s sovienen enqüèra de la representacion que’s debanè devath la hala de Bèumarchés lo 15 de mai 1960 dab ua navèra generacion de comedians deu país deu quau Joan Sanson, hilh deu Julian.

Tà legir lo libe, clicar ací

Lo pastís borit

La dusau pèça, Lo Pastís-Borit, deu nom de la celèbra torta gascona, qu’estó presentada per lo permèr còp a Plasença lo 11 junh 1936. Compte tengut de l’enòrma escaduda de Las Aigas, aquera navèra pèça qu’èra hèra atenduda. Las repeticions qu’avón lòc a l’escòla libra de Plasença, carrèra Sant Nicolau. Los costumes qu’estón tanben realizats au talhèr de costura e de broderia de l’escòla. La màger part de las comedianas qu’èran tanben ancianas pensionàrias. La distribucion deus ròtles qu’èran la seguenta:
Bernat, l’omi de Vièva (Julieta Datàs futura Na Sant Marc de Plasença) ;
Plumaròc : ric gojat (Enriqueta Vico de Plasença) ;
Biscoret, cineaste, gojat (Alexandrina Pèfaur futura Na Peiret de Bèumarchés) ;
Vièva, borguesa paisana (Julieta Brandant de Plasença) ;
Miòta, hilha deu Bernat e de la Vièva (Audeta Dufar futura Na Garbai de Ladevesa) ;
Frederic, hilh de la Marieta (Margarida Labadia futura Na Cabalh vaduda a Rapina) ;
e enfin Marieta, meitadèra e veuda (Eva Sanson hilha de l’autor e futura Na Gavarret).

La pèça qu’evòca un episòdi de la vita de duas familhas paisanas durant l’entre-duas-guèrras. Los proprietaris endeutats d’un costat e los bordèrs de l’aute.

Ta legir la pèça de teatre, clicar ací

L’arcuelh qu’estó formidable. Qualificat de cap d’òbra per de nombrós observators, la pèça qu’obtengó un permèr prètz aus jòcs floraus de Leitora en 1936.

La qualitat de l’interpretacion qu’estó mei que mei soslinhada per un jornalista de la Crotz deu Gèrs hens l’edicion deu 9 aost 1936. Après aver assistit a ua representacion de la pèça a Marciac, au parat de la distribucion deus prètz a l’escòla libra lo 19 julhet, qu’escrivó : « Per interpretar la sua pèça, En Sanson qu’a sabut trobar artistas qui renden amb tot lo talent desirable cada caractèr de la soa òbra. Com la Marieta ei doça e calma, e com e devinan la sua amna privilegiada ! Sus los pòts de tots, la lenga gascona qu’es ua musica qui traduseish perfèitament tots los sentiments qui senteishen aqueths excellents actors ». Aquera pèça qu’estó jogada mantuns còps a Bèumarchés e Cairon plan segur mes tanben a Aush, Miranda e Mauborguet mei que mei. Qu’estó tanben montada e representada per d’autas tropas hens de nombrosas localitats deu departament e deus departaments limitròfes.

Lo pastís borit (la còca)


pastís borit: gâteau à pâte levée, fermentée ou pastis landais

Joan Domenge Lartiga

Posted in

1 commentaire

  1. Guilhem le 06/08/2023 à 11:51

    Los autors que’s hèn Gerard Daviaud e Valèria Desblancs.

Laissez un commentaire

Vous devez être connectés afin de publier un commentaire.